تئودور نولدكه ( مترجم : عباس زرياب )
441
تاريخ ايرانيان و عربها در زمان ساسانيان ( فارسي )
مسيحيان بود كه با سال سى و يكم سلطنت اين پادشاه شروع شده بود و با سال هفتادم سلطنت او پايان يافت ( ص 201 ) « 1 » . بنابراين ، شاپور كمى پيش از پايان هفتادمين سال سلطنت و يا كمى پس از آن وفات يافته است . اردشير دوم ، شاپور سوم ، بهرام چهارم پس نخستين سال سلطنت اردشير دوم از 19 اوت سال 379 مسيحى حساب مىشود . فهرستهاى تاريخى سلطنت او را به اتفاق چهار سال و شاپور سوم را پنج سال و بهرام چهارم را يازده سال گفتهاند . « 2 » بنابراين ، آغاز نخستين سال احتسابى سلطنت شاپور سوم بايد هيجدهم اوت سال 383 و آغاز نخستين سال احتسابى سلطنت بهرام چهارم شانزدهم اوت سال 388 و آخرين روز سلطنت بهرام چهارم 13 اوت 399 مسيحى باشد . تمام اين مفروضات را در كتاب الياس نصيبينى مىبينيم ، منتهى آغاز سال پيش او طبعا اول اكتبر يعنى اول سال سريانى است . ما در گذشته ( رجوع شود به تعليقات فصل سوم شمارهء 2 صفحهء 103 ) گفتهايم كه در سال 399 مسيحى ( كه اوتروپيوس كنسول بود ) خبر موحش قتل يكى از پادشاهان ايران به روم رسيد . اين گونه اخبار مهم به وسيلهء چاپار فرستاده مىشد و حدّ اكثر سه ماه طول مىكشيد تا به رم برسد . اگر اين حادثه در تابستان سال 399 مسيحى اتفاق افتاده باشد خبر آن در همان سال به خوبى به رم مىرسيد .
--> ( 1 ) - ترجمهء لاتينى در اينجا دقيق نيست . ( 2 ) - ارقامى را كه فردوسى براى اين دوره تا زمان بهرام پنجم به دست داده است بايد ناديده گرفت . سبئوس نيز مدت سلطنت اردشير دوم را چهار سال و مدت سلطنت بهرام چهارم را يازده سال گفته است .